Kasım 2026

Sanat, Hakikat ve Hikâyenin Peşinde

Kasım

HAKİKAT VE ZAMANSIZLIK

Y

iğit Aydın’la tarihin kırılma noktalarından koleksiyonerliğin inceliklerine, Prado Müzesi’nin görkemli koridorlarından bir galeri komünitesinin sıcaklığına kadar sanatın ruhunu, hakikatini ve zamansızlık sırrını derinlemesine masaya yatırdık.

Röportaj Bahar Kader

Eller Kadir Kıymet Bilmiyor programında İbrahim Selim ile beraber sanat tarihinin farklı dönemlerine eğlenceli bir yaklaşımla izleyiciyle buluşuyorsunuz. Bir sanat programının bu kadar ilgi görmesi ve sevilmesini nasıl yorumlarsınız?
Aslında tam da bir sanat programı değil. Bu, bir sanat tarihi programı. Bir akademisyen olarak bunun bu kadar ilgi görmesinden mutluyum. Toplumun her kesiminden yani 15-16 yaşından tutun 80 yaşına kadar izleyicim var. Sokakta insanların beni tanıyıp selam vermeleri, sevdiklerini söylemeleri çok hoşuma gidiyor. İnsanlara hem sanat tarihini hem kendimizi bu kadar sevdirmiş olmak gurur verici bir şey.

Sizin gözünüzde hak ettiği değeri ve konumu henüz bulamamış tarihin kırılma noktalarından veya isimlerinden ilk akla gelen üçü hangileri?
Bence bir, Egon Schiele. İki, Mihri Müşfik Hanım ya da Mihri Hanım diyebiliriz. Pek çok soyismi var çünkü. Atatürk’ün ilk resmini yapmış ve Vatikan’a girerek Papa’nın resmini yapan tek kadın ama Türkiye’de hak ettiği değeri bulmamış birisi. Bir de Kuzey’in, Kuzey Rönesans’ın kurucularından Jan van Eyck kayıtlar yeterince kuvvetli olmadığı, çok fazla eseri günümüze gelmediği ve İtalyan olmadığı için çok değer bulamamış bir sanatçı. Aslında kendinden sonra gelen Leonardo da Vinci’den çok daha iyi ressam.

Yüzyıllar öncesinin hikâyelerini ve ikonik figürlerini günümüz insanına aktarırken tarihsel hakikati korumak ile anlatıyı akıcı kılmak arasındaki hassas dengeyi sağlayan ilkeleriniz nedir?
İnsanlar ses tonumdan ve anlatış şeklimden, anlattığımdan haz aldığımdan, mutlu olduğumdan ve bunu insanlara geçirdiğimden dolayı aslında benim bir hikâye anlatıcısı olduğumu, hikâye anlattığımı düşünüyorlar ve masal gibi dinliyorlar. Ama aslında ben hakikati anlatıyorum, hakikati korumaya çalışmıyorum. Çünkü ben bir akademisyenim. Sadece elitist dilden vazgeçip insanların çok da bilmediği Fransızca, belki İngilizce, belki İtalyanca, yabancı kelimeleri çıkarıp Türkçe karşılıklarını kullanarak herkese ulaşmaya çalışıyorum. Gerçekten hakikati anlatıyorum ve büyük insanların hikâyelerini anlatırken etkilendiğim yerlerde sesim değişiyor. Normal değil mi bu? Severek yaptığım için herhalde heyecanım karşı tarafa da geçiyor. Hakikati korumak gibi bir amacım yok. Zaten hakikati anlatmak zorundayım.

Kasım

Baş Belaları ve Baş Yapıtları kitabınız çok ilgi gördü ve baskısı sürekli yenileniyor. Öncelikle tebrik ederim. Kitabın sayfalarını araladığımızda okuru sanat tarihinin hangi katmanlarına davet ediyorsunuz? Bu metnin ana omurgasını oluştururken önceliği nasıl belirlediniz?
Kitapların devamı geleceği için bu kitapta hangi katmanlarına davet etmek istediysem o katmanlara davet ettim. Sanatçı olarak bildiğimiz ama karakteriyle, kişiliğiyle ilgili hiçbir fikrimizin olmadığı en meşhurları yazmak istedim. Diğer kitaplarımızda da devamı gelecek. Bu metnin ana omurgasını oluştururken önceliği şöyle belirledim. Bu benim sanat tarihi anlatımımın zaten bir parçası. Üniversitede, herhangi bir müzede ya da AKM’de bir konferansta sanat tarihi anlatırken anlattığım kişinin öncelikle çocukluk haline iner; ne zaman, nasıl, hangi ortamda, nasıl bir ailenin içinde, ne şartlarda büyüdüğünü anlatırım. Çünkü onun 50, 60 ya da 70 yaşına geldiğinde ortaya koyduğu başyapıtla üç yaşında yaşadığı şeylerin çok büyük bağlantısı var. Biz üç veya beş yaşındaki Michelangelo’yu bilmezsek, 50 yaşında Michelangelo’nun yaptığı işi ya da yirmilerinde yaptığı piyatayı neden bu kadar iyi yaptığını, mermeri nasıl bir sabırla böyle dövdüğünü tam anlamıyla anlayamayız. Metinlerin omurgasını oluştururken bu şekilde devam etmeye çalışıyorum.

Sınırı olmaksızın sanat tarihinden alıp kendi koleksiyonunuza katmak isteyeceğiniz üç eser hangileri olurdu?
Soruyu çok sevdim ve bu sorunun hep bana sorulmasını beklerdim. Bu üç değil de bir olsaydı, tabii ki Hieronymus Bosch’un Dünyevi Zevkler Bahçesi isimli kilise sunak triptiği olurdu. İkincisi, Jan van Eyck’ın Arnolfini’nin Evlenmesi ya da Arnolfini’nin Düğünü isimli eseri olurdu. Çünkü bu eserde alanı sanat tarihi olmayan insanların gördüğü bir resim var. Bizim gibi, benim gibi sanat tarihi, tarih, teoloji ve felsefe bilen insanların ise resme baktığında gördüğü bambaşka bir hikâye var. Muazzam bir resim, resim içinde resim. Üçüncü resim ise René Magritte’in Adamın Oğlu isimli eseri olurdu.

Çalışma masanızın ve zihninizin baş ucunda duran metinlerinizi kaleme alırken her zaman dönüp baktığınız temel kaynaklar ve arşivler hangileri?
İnsanlar şöyle sanıyorlar: Masamın ucunda başka yazarların ve sanat tarihçilerin kitapları var. Belirli bir seviyeden sonra zaten o kitapların içindeki bilgileri hatmetmiş oluyorsunuz. Sanat tarihinde yeni bir şey çok az keşfediliyor. Ayrıca büyük ustalar ve yazarlar da aynı şekilde. Dolayısıyla yeniden başucumda bir kaynak araştırması yapmıyorum. O bilgiler zaten bende ve diğer sanat tarihçi meslektaşlarımda var. Türkiye’de hiç anlatılmamış sanatçıları anlatmayı seviyorum. Onları anlatabilmek için de artık dijital mecralarda müzelerin arşivleri var. Kendi alanınızda belli bir seviyeden sonra takıldığınız veya faydalanmak istediğiniz, şüpheye düştüğünüz yerlerde müzelerin arşivleri açık. Ayrıca eserlerin bulunduğu müzeye gidiyorum. Van Gogh Müzesi’ne ya da Prado Müzesi’ne. Girebilirsem arşivleri okuyorum ve müzeleri geziyorum. O yüzden baş ucumda danıştığım bir kitabım yok.

Kasım

Aynı zamanda dünyanın önemli müzelerinde de sanatseverlerle bir araya gelip eserlerin tarihi yolculuğu ve hikayelerini anlatıyorsunuz. Bu turlara nasıl katılım sağlanıyor?
Bunları ben kendimi denemek için yapıyorum. Örneğin ilk anlatım yapmak için izin istediğimiz müze daha önce hiçbir Türk tarihçi ya da sanat tarihçinin gidip de anlatım yapmadığı müze olan Prado Müzesi’ydi. Prado Müzesi korkutucu bir müze. Koleksiyonun ağırlığı ve çeşitliliği ile birlikte her baba yiğidin eserlerle başa çıkabileceği bir müze değil. İlk müzem Prado’ydu ve anlatım yaptım. Bana çeşitli yerlerden teklifler geliyor. Eğer meydan okumayı beğenirsem kabul ediyorum. Yani, Floransa’da “Hocam bize Michelangelo’nun Davut’unu anlatır mısın?” derlerse muazzam bir eser ama herkes anlatıyor, anlatmam. Ama Amsterdam’da, Rijk Müzesi’nde barok dönem kuzeyli ressamların karma anlatımlarını yapmak ya da Prado’da o muhteşem koleksiyonda anlatım yapan ilk Türk olmak beni çekiyor. Bunlara nasıl katılım sağlanabilir? Bir daha yaparsam bir şekilde sosyal medya üzerinden duyurur, paylaşırım. Yer yer kafama estikçe, gezesim geldikçe yapıyorum. İnsanlarla da orada çok güzel sohbetler ediyoruz. Beraber müzeleri gezip, bilgi paylaşımı yapıyoruz.

Günümüzdeki koleksiyonerlik kavramı popülerleşti ve sınırları muğlaklaştı. Gerçek bir koleksiyonerin duruşu ve sorumluluğu en az hangi üç temel niteliği barındırmalı ya da böyle kriterler olmalı mı?
Aslında olmalı. Bir kere gerçek bir koleksiyoner beğendiği eseri almalı. Para da etmeli mi? Evet, para da etmeli. Ama sadece para edecek diye almamalı, sadece beğeniyor diye almamalı. O eser hem maddi açıdan değerli olmalı ve değeri gitgide artmalı hem de evine astığı zaman izleyecek olmalı. Satma amacıyla almamalı, aldığı sanatçının dönemlerini uzun yıllar takip etmeli ve farklı dönemlerinden eserler almalı. Aynı zamanda birkaç jenerasyona yayılmış koleksiyon toplama işi gerçek bir koleksiyoner yaratıyor. Yani aileden gelmeli. Avrupa’da ya da Amerika’da böyle. Yani onu satmayı düşünmemeli ama satacağı zamanda değer kazanacağını bilmeli. Bir kere sanattan, sanat tarihinden, sanatın işleyiş şekillerinden haberi olmalı. Sergilere, müzelere gitmeli.

Bir galericinin seçki süreci her zaman merak konusudur. Bir eserin ya da sanatçının galerinizin duvarında yer bulabilmesi için geçmesi gereken kriterlerinizi anlatır mısınız?
Süreç şöyle ilerliyor; sanatçılar bize başvuruyorlar. Öncelikle mail ile gelen ya da herhangi bir portfolyo ile gelen eserleri değerlendiriyoruz. Arkadaşlarımızdan geçerse benim önüme geliyor. Ben baktığım zaman içimde bir şeye, kalbime dokunması lazım eserin. Bazen bir çizgi, bir renk bile olabiliyor. Ondan sonra sanatçıyla tanışmak, biraz sohbet etmek istiyoruz. Sohbet ettiğimizde eğer birbirimize ısınırsak çalışmaya başlıyoruz. Önce bir deneme süreci oluyor, bir-iki ay. Bu süreçte de bakıyoruz, karşımızdaki insan aynı insansa devam ediyoruz. Evet şaşırtıcı; eserlerinden çok bu kişinin karakteriyle ilgileniyoruz. Çünkü Red Heart İstanbul galerimiz bir komünite halinde. Bu komünitte son zamanlarda çok meşhur oldu. Herkesin birbiriyle paylaşabildiği, birbirine destek verdiği, birbirinden beslendiği bir alan. Hafta sonları buluşuluyor, galeride sohbetler ediliyor. Ben bazen galerime geldiğimde oturacak yer bulamıyorum hafta sonları. O yüzden bu sistemi bozmayacak birilerini arıyoruz aslında. Yani tabii sanatçının da bizi beğenip beğenmeme hakkı var. O yüzden flört aşamasını birazcık uzun tutuyoruz.

Piyasanın geçici trendlerini ve anlık parlamalarını bir kenara bıraktığımızda bir esere zamansızlık niteliğini kazandıran vazgeçilmez kriterler sizce nedir?
Bir esere zamansızlık niteliğini kazandıran en büyük kriter sanatçısının ve eserinin hikâyesidir. Hikâye çok önemli. Çok fazla büyük sanatçı ve çok fazla etkileyici eser var. Ama bunların içinden sadece tarih sahnesindeki hikâyesi enteresan ve güçlü olanlar zamansız olabilirler.

Çerezler